İsrail’in Gazze şeridine yönelik “Dökme Kurşun” adı verilen hava ve kara operasyonlarına yönelik tepkiler, devletlerin çıkarlarıyla insanlık dramı arasında sıkışıp kaldığı için tüm dünyada olduğu gibi Güney Kafkasya’da da farklı oldu.
GÜRCİSTAN yönetimi olayların Hamas’ın sivil insanlara yönelik füze saldırılarından kaynaklandığını iddia ederek İsrail’e açık destek verdi. Üstüne üstlük hemen hiçbir ülkede görülmemiş şekilde Tiflis’te İsrail’e destek gösterileri düzenletildi. Gürcistan yönetimi gibi Gürcü halkı da büyük çoğunluğuyla İsrail’in Gazze katliamını destekledi. Bunda Gürcistan’da yaşayan tahminen 16 bin kişilik çok güçlü Yahudi cemaatinin varlığı, Gürcistan’ın ABD emperyalizmin uşaklığına soyunmuş olması, nüfusunun Hıristiyan olması, İsrail ile çok yakın askeri ilişkileri rol oynadı. ABD tarafından işbaşına getirilen Şaakaşvili’nin amerikancı olduğu bilinse de Gürcistan’ın İsrail ile ilişkilerinin bu derece yoğun olduğu ancak Ağustos 2008’deki Gürcü-Rus savaşında ortaya çıktı. Savaştan sonra Rusya ve İsveç Savunma Araştırmaları Enstitüsü tarafından yapılan açıklamalarda Gürcistan’a askeri destek veren ülkeler arasında İsrail sayılırken İsrailli askerlerin bizzat çatışmalara katıldıkları açıklandı.
Nüfusunun çoğu Müslüman ve Şii mezhebinden olan AZERBAYCAN’da ise yönetim İsrail’in hava saldırılarından itibaren olaya çok temkinli bir şekilde yaklaştı. Türkiye’nin aksine tepkiler sıradan insanlardan değil daha ziyade dindar kesimlerden geldi. İç - dış dengeler gereği İran-İsrail gerginliğinde ve onun yansıması olan Filistin sorununda taraf tutmak istemeyen hükümet her iki tarafa da mesafeli bir yaklaşım sergiledi. Gürcistan’da olduğu gibi Azerbaycan’da yaşayan Yahudi cemaati ve İsrail’e göç eden Azerbaycan Yahudileri geçmişte Azerbaycan-İsrail ilişkilerinin gelişmesinde büyük rol sahibi oldular. İsrail’in İran ile olan gerginliğinde, Azerbaycan’ın jeopolitik konumu ile sahip olduğu enerji kaynaklarının önemi ve Azerbaycan’ın Karabağ sorununda ABD’deki Ermeni lobisine karşı Yahudi lobisine ve İsrail’in silah teknolojisine duyulan ihtiyaç nedeniyle karşılıklı çıkarlar ilişkilerin gelişmesinde rol oynamakta. İlaveten İran’ın ülke içerisindeki faaliyetlerine karşı duyulan korku da İran’a karşı belli bir mesafe konulmasını dayatıyor. Dağlık Karabağ sorununda Yahudi lobisinin yanı sıra Arap ve İslam dünyasının da desteğine ihtiyaç duyan Azerbaycan bu kaygıyla İsrail’in yanında yer almamakla beraber Hamas’ı desteklemenin aynı zamanda İran’ı desteklemek anlamına geleceği varsayımıyla tarafsız kalmayı ve dışişleri bakanlığının “suya sabuna dokunmayan” bir açıklamasıyla sorunu geçiştirmeyi tercih etti.
İsrail vahşetine karşılık ERMENİSTAN dışişleri bakanlığı da binlerce insanın ölümünden duyduğu endişeyi belirterek diplomatik görüşmelerin bir an önce başlaması çağrısı yaptı. Rusya ve İran ile Kafkasya’da aynı eksende olmasına rağmen İsrail parlamentosunda Ermeni soykırımını kabul ettirebilmek ve ABD’de aynı tasarıyı kongreden geçirebilmek için Yahudi lobisine ihtiyaç duyan Ermenistan İsrail’e karşı esnek davranmak ihtiyacı hissetmektedir.
Sonuç olarak 21. yüzyılın önemli oyuncuları olan Güney Kafkasya devletleri Gazze sorununda pragmatist bir yaklaşım sergilediler. Gürcistan daha önceki dış politika tercihlerinde olduğu gibi teslimiyetçi bir yaklaşım sergilerken diğer iki ülke iç ve dış dengeleri gereği esnek tutum almayı tercih ettiler.
4.02.2009
Ahmet HACALOĞLU K
