“Gza-çkuni müiteri, gunâe do daâoni na-renşi çkinapas boret, edo geni-çkunis na-ren noderişi kulturaten oxonüanu oxenuten didi dulyape domaxenenan. Lazi Kulturaşi Oüoxtima do Skani Nena, mteliti hamuşeni ren. Moxtit nena-çkuni do kultura-çkuni şeni mencelepe–çkuni oüobdvat. Ham neüna irişeni gonwüeri ren. Beciti na-ren na-maxenenanorenpe üai analizi oxenu, potanesiyeli-çkuniş na nomskun svape goşaonuten mogapaşi gza gonwüimu.
Lazi kulturaşi “nanaşi mja” m3ika ûas-na-ti oskedinu vespek, aşvacis, hawi oxonüanuşe var-gyoöüasna ham nostoni na-var yazdes berepe-çkuni şeni öumanişe dido yano diven. Hamu şeni Lazonas dibadu, na-irdu, enni m3ikate beroba-muşi hem leûapes na-gololapinu, hawi goşo-orape muşi nuonamanpes dido duyla anöen.
Mot goiöüendinamt! ğoman tkvan na-goskedinamûes leûapek handğa tkvani meşvelapa unon. Nena-tkvanişe do kultura-tkvanişe uogne mot doskidut. Dodgitit do üaôulaş üele ar keüiwüedit.Tkvan bekita Lazuri do Lazi kultura oskidinu şeni mutu na-axenasen çodina üoçepe ret. Ham didi edginapa guri-tkvanis var gagnapenan i? Ho, zoôonûna moxtit çkun maüatit. Na-vaten pelaperi oçalişupete Lazuri, moderni sva-mogvales na-renşe ar monâinati tkvan komeçit. Turki do sva-mogvaleşi oçinapas Lazepe mi na-renşi, daha isati mi var renşi oxowonapuşe nuşvelit. “Temel”i oöinaxaleşe meşamçiku şeni na-içalişinen Lazepe ôoûe şuri-muşepe na-skidunan laûapeşi ûaronişe üele na-ikturen, xelineri, âi3ineri, duyla-mxenura, omralura do yoçkindura üoçepe na-renan zori sesiten gamabimğorat”
Ho, handğalepe şakis çkvado çkva omüitupe do nworinapete oskedinuşe na-içalişams 4000 waneri ar kultura do nena, Lazepe do Lazuri. Dido mexola oras na-en3asen oxiwonuşi jin nena do kultura-mutepeşi dido na-oroms do hemuşi en3ina gurik na-var yuzdams Lazepek ham en3ina dodgitinu şeni oxonüanus gyoöües. Çodina 50 wana şakis öareri gamaşkvinape çkar na-itkvinasen üonari m3ika na-ren ham tiş-oçinapa oskidinu şeni didi do moşkva ar oçalişupes gyoöües.
Lazi kultura do nena şeni na-ixenen oçalişupe wanape golaxtaşa moinzinen do moiwopxen. Kultura do nena-çkunişi oskidinu şeni hamu steri do hamus na-nugnams oçalişupe, kultura do nena-çkunişi oskidinuş üeleşen beciti do na-ukors ar oxonüanuşi meğira ikoms. Ar nenaşi oskidu şeni edebiyati-muşişi eçkindu, edebiyati-muşişi eçkindu şeniti nenaşi mowopxalepe, oçalişupe oxenu uüors. Hamuşeni Lazi kultura do nenaşe na-ixenen üaûa oçalişu edebiyatişi eçkinduşe momâina na-uxenasen steri üoçepesti ham nena do kultura do nenaşe na-uğun oropa do wüomilas munâinasen.Mexola tarixis Lazi kultura do nena şeni na-ixenen tarixişi do kulturişi suparape, gramerepe, nenapunape, leksi, meselişi suparapeşi arüeleti svarulepeşi oçalişuşi meona ixenen.
“Ogni” üala na-geiöüu Lazi kultura şeni Lazuri-Turkuli svarulişi oçalişupe oüaçxe “Mjora” coxoni svaruliten meona ixenu. Hamtepeşen çkva ham dulyape şeni na-ixenu opuûenuri do noğari oçalişupeti koren. Ham oçalişupeşi meonasti “Lazi Kulturaşi Oüoxtima” üeleşen ağani ar svaruli gamişkvinu.“Skani Nena” coxoni svarulik gamaşkvimaşi skidalas kogyoöüu. Svaruli Lazuri-Turkuliten, üaôişen çkva uça do kçe karûaliten eçkindinu. Lazi tarixi do nenaşeni çkina-çxiüa öarapeşe mem3xvima, meti Lazi diyalektepeten Lazuri leksi, meseli, teksti, steri öarapete maüitxlepes menöuşinaşe iboden. Lazi nena do kulturaşe guri meçamu hemuşi oskidinu na-unon üaûa opuûeni üoçepek üvaş-upi üala svarulişli eçkindalas mxuci meçes.
Kultura do nena-çkunişeni na-ixenen üaûa oçalişu, muöo do mu şekilite ivasna ivas, Mi, mipe üeleşen ixenasna ixenas, mçikati ûas nati moşkvati ûas nati Lazepeşe do Lazurişe mogapa na-avasenşi ozmonas bore. Ham oçalişupeşi doloxe isa na-var ren çkina-çxiüa na-var uxenu oçalişupe, xilafi meğira var-renna, hamusteri oçalişupeşe irixolok xeşen na-muxtams üonarite mxuci maçamu na-uüors oxowonas bore.
Na-minonan Lazi nena do kulturaşi oskidinu var-ren i?
Xelinaten moxti “Skani Nena”
Skani Nena (Senin dilin, Senin Sesin)
“ Yolumuzun zor, uzun ve dikenli olduğunun bilincindeyiz, ama genlerimizde bulunan imece kültürünü harekete geçirerek büyük işler başarabiliriz. Laz Kültür Derneği ve Skani Nena, tam da bunun için var. Gelin dilimiz ve kültürümüz için gücümüzü birleştirelim. Bu kapı herkese açıktır. Önemli olan yapabileceklerimizi iyi analiz etmek, potansiyelimize uygun alanlar seçerek başarının yolunu açmak.
Laz kültürünün ‘ana sütüyle’ az olsa da beslenenler, hemen, şimdi harekete geçmezse bu imkânı tadamayan çocuklarımız için yarın çok geç olabilir. Bunun için Lazona’da doğup büyümüş, en azından çocukluğunu o topraklarda geçirmiş, şimdi orta çağlarını sürmekte olanlara büyük görev düşüyor.
Unutmayın! Dün sizi besleyen toprakların bugün size ihtiyacı var. Dilinize ve kültürünüze duyarsız kalmayın. Durun ve arkanıza bir bakın. Sizler belki de Lazcayı ve Laz kültürünü yaşatmak için bir şeyler yapabilecek son kuşaksınız. Bu büyük sorumluluğu yüreklerinizde hissetmiyor musunuz? Evet, diyorsanız gelin bize katılın. Yapacağınız nitelikli çalışmalarla Lazcanın modern dünyadaki varlığına bir katkı da siz sunun. Türk ve dünya kamuoyuna Lazların kim olduğunu, daha doğrusu kim olmadığını anlatmamıza yardımcı olun. ‘Temel’ cenderesine sıkıştırılmaya çalışılan Lazların aslında ruhları yaşadıkları toprakların iklimine göre şekillenen neşeli, esprili, çalışkan, üretken ve yaratıcı insanlar olduklarını yüksek sesle haykıralım.”
Evet, bu günlere kadar çeşitli zorluk ve olumsuzluklarla yaşamaya çalışan 4000 yıllık bir kültür ve dil, Lazlar ve Lazca. Çok yakın zamanda yok olacağı anlaşılması üzerine dil ve kültürlerini çok seven ve onun yok olmasına gönlü razı olmayan Lazlar bu yok oluşu durdurmak için harekete geçtiler. Son 50 yıla kadar yazılı eseri yok denecek kadar az olan kimliklerini yaşatmak için büyük ve geniş bir çalışmalara başladılar.
Laz kültürü ve dili için yapılan çalışmalar yıllar geçtikçe çoğalmakta ve gelişmektedir. Kültür ve dilin yaşaması için bu gibi ve buna benzer çalışmalar, kültür ve dilimizi yaşatılabilmesi açısından önemli ve gerekli bir hareketi ifade eder. Bir dilin yaşayabilmesi için edebiyatın oluşması, edebiyatının oluşması içinde dile ait eserlerin, çalışmaların olması gerekir. Bunun için Laz kültürü ve diline yapılan her çalışma edebiyatının oluşmasına katkısı olacağı gibi insanlarının da bu kültür ve dile olan sevgi ve ilgisini arttıracaktır. Yakın tarihte Kültür ve dilimiz için yapılan tarihi ve kültürel kitaplar, gramer, sözlük, siir, hikâye kitaplarının yanında dergi çalışmalarına da devam edilmektedir.
“Ogni” ile başlayan Laz kültürüne ait Lazca-Türkçe dergi çalışmaları sonrası “Mjora” adlı dergi ile devam etmiştir. Bunlardan başka yine bu alanlarda yapılmış yöresel çalışmalarda vardır. Bu çalışmaların devamı olarak “ Laz Kültür Derneği” tarafından yeni bir dergi çıkartıldı.
“ Skani Nena” senin dilin, senin sesin adlı dergi yayın hayatına başladı. Dergi Lazca-Türkçe olarak, kapaklar haricinde siyah beyaz sahifeden oluştu. Laz tarihi ve diline ait araştırma yazıları yanında, bütün Laz diyalektleri ile Lazca şiir, hikâye, makale gibi yazılarla okuyucusuna ulaşma çabasında. Laz dili ve kültürüne gönül verip onun yaşamasını isteyen her yöreden insan emekleri ile derginin oluşumuna destek verdi.
Kültür ve dilimiz için yapılan her çalışma, nasıl ve ne şekilde olursa olsun, kim, kimler tarafından yapılırsa yapılsın, azda olsa çokta olsa Lazlara ve Lazcaya yararı olacağı düşüncesindeyim. Bu çalışmalar içinde doğru olmayan, araştırması yapılmamış çalışmalar, yanlış yönlendirmeler yoksa bu tür çalışmalara herkesin elinden geldiğince destek vermesi gerektiği inancındayım. Amacımız Laz dilini ve kültürünü yaşatmak değil mi?
Hoş geldin… “Skani Nena”
Nisan 2009 Arkabi
Osman Şafak Büyüklü
Edinmek için tlf: 05325692613 (Arhavi ve bölgesi için)
Bu e-Posta adresi istek dışı postalardan korunmaktadır, görüntülüyebilmek için JavaScript etkinleştirilmelidir
