Lazuri Nena Do Kultura

Büyük İskender’in, Pers İmparatorluğunu ele geçirerek, Ortadoğu'da İran egemenliğine son verdiği yıllarda, Doğu Karadeniz’de varlığını devam ettirmekte olan Kolha krallığı, bu gelişmelerden etkilenmemiş ve bağımsızlığını korumuştur. Bu yıllara tarihlendirilen çok sayıda Kolha sikkesi, ülkede merkezi bir siyasi otoritenin varlığını göstermektedir.

Bu dönemde gelişen arz talep ilişkileri sonucu, Doğu Karadeniz’de dış pazarlara yönelik köle ticareti, oldukça yoğunlaşmıştır. Özellikle, Yunanistan’da ve Kırım bölgesinde elde edilen arkeolojik bulgular, bu ticaretin izlerini günümüze kadar taşımaktadır. Bu bölgelerde, döneme ait kayıtlarda sıkça rastlanan “Kolkh” ve “Kholkos” benzeri insan isimlerinin, Kolha kökenli köleleri ya da onların soylarını temsil ettiği düşünülmektedir.⁵⁶ Bu döneme tarihlendirilen, Yunanistan’da çömlek imalatında çalıştırılan bir grup kölenin puantaj tablosu da, bu yöndeki örneklerden sadece bir tanesidir. Bu tabloda, etnik kökenleriyle ya da isimleriyle tanımlanan köle listesi içinde, “Kolkhos” ibaresine de rastlanmaktadır.⁵⁷

Bu yıllarda Kolha ülkesi ile ilgili ilginç bir kayıt da, Büyük İskender’in Doğu seferine katılarak, Anadolu ve Ortadoğu’yu dolaşan Aristoteles’e aittir. Hayvancılığı konu aldığı bir yazısında Aristoteles, Phasis bölgesindeki küçük cins sığırların, Yunanistan’daki büyük sığırlara göre çok daha fazla süt verimine sahip olduğunu belirtmektedir.

Bu yıllarda Kolhalıların, sadece hayvancılıkta değil, diğer alanlardaki gelişmişlik düzeyleri de ilgi çekici ayrıntılarla günümüze ulaşmıştır. Ksenofon, “Avcılık” isimli bir çalışmasında, keten dokumalarıyla tanınan Kolhalıların, ürettikleri kendir iplerinin de, ağ yapımında en makbul malzemelerden biri olduğunu vurgulamaktadır. Çok eskiye dayanan bir metalürji birikimine de sahip olan Kolhalılar, para basımı konusunda da oldukça yetenekliydiler. Elde edilen arkeolojik bulgular, onların bu potansiyellerini, kendi Kolha sikkelerinin dışında da kullanmış olduklarını  göstermektedir.

 Vani bölgesinde bulunan altın bir küpe.
MÖ 4. yüzyılın ilk yarısı.⁵⁹

Kolhalılar, gerek o yıllarda; gerekse MÖ. 323 yılında Büyük İskender’in ölümünden⁶¹ sonra onun halefi olan Lysimakhus döneminde; kendi sikkeleri dışında bol miktarda sahte Makedonya sikkesi de basarak ülkeler arası dolaşıma sokmuşlardır. Kolha’da basılan bu taklit sikkelerin, Makedonyalıların siyasi itibarlarından yararlanılarak, Kuzey Kafkasyadan, Orta Avrupa’ya kadar çok geniş bir alanda piyasaya sürülmüş olduğu anlaşılmaktadır.⁶²

Doğu Karadeniz ile ilgili gözlemleri dolaylı olarak günümüze ulaşmış olanlardan birisi de, MÖ. 283 yılında Mısır kralı olan Philadelphus’un⁶³ Timosthenes isimli donanma komutanıdır. Plinius’un, Timosthenes’i referans olarak göstererek aktardığı bir rivayete göre; Kolha ülkesindeki sahil kenti Dioskuria ⁶⁴, o zamanlarda, farklı diller konuşan 300 ayrı kabilenin uğrak yeriydi ve buradaki tüccarlar, ticari faaliyetlerini yürütebilmek için kadrolarında, 130 kişilik bir çevirmen kadrosu bulundururlardı.⁶⁵ Gerçekten de, bu yıllarda kendi sikkelerini basan, bağımsız bir Yunan koloni kenti olan Dioskuria, bölge ticaretinin en önemli merkezlerinden birisi durumundaydı.⁶⁶

 Dioskuria kentine özgü sikkelerden bir örnek ⁶⁷

Bir sonraki yüzyılın başlarında basıldığı tahmin edilen ve üzerinde “Kral Akos” ibaresi bulunan Kolha sikkeleri, Kolha krallığının, bu yıllarda da varlığını devam ettirmekte olduğunu göstermektedir. “Kral Akos” sikkelerinin bilinen iki örneğinden birisi, merkezî Kolha’nın iç kısımlarında, Tsulukidze civarında; diğeri ise Trabzon yakınlarında bulunmuştur.⁶⁸ Yine aynı dönemden, MÖ.144 yılına kadar olan gelişmeleri yazan, Yunan tarihçisi Polybius, eserinin bir bölümünde, Yunanistan ile Karadeniz ülkeleri arasındaki ticari ilişkilere dair bilgiler vermektedir. Buna göre Karadeniz ülkeleri, büyük baş hayvan ve köle kaynakları açısından oldukça bereketlidir. Aynı bölgenin diğer ideal ürünleri, “bal, balmumu ve tuzlanmış balık” olarak sıralanır. Polybius’a göre, Yunanlılar da ithal ettikleri bu ürünlere karşılık, bölgeye “zeytinyağı ve şarap” ihraç etmektedirler.⁶⁹ Bahsedilen tüm bu ticari ürünler, diğer antik çağ kaynaklarında da, Doğu Karadeniz sahillerinin önemli ihraç ürünleri olarak geçmektedir ve söz konusu ticaretin ağırlıklı olarak gerçekleştirildiği yer de, muhtemelen Kolha ülkesidir.